Luchtvochtigheid in huis: wat is gezond?

Luchtvochtigheid in huis bepaalt voor een groot deel hoe prettig en gezond je woning aanvoelt, al sta je er meestal pas bij stil zodra er iets misgaat. Zit er te veel vocht in de lucht, dan krijg je te maken met condens op de ramen, muffe lucht en schimmel op muren en in hoeken. Is de lucht juist te droog, dan merk je dat aan je ogen, je keel en je huid, en aan statische elektriciteit door het hele huis. 

Het goede nieuws is dat een gezonde luchtvochtigheid geen exact getal is maar een bandbreedte, en dat je die eenvoudig zelf kunt controleren en bijsturen. Hieronder lees je wat een goede luchtvochtigheid is, hoe je die meet en hoe je te veel of te weinig vocht aanpakt.

Wat is luchtvochtigheid in huis?

Luchtvochtigheid in huis is de hoeveelheid waterdamp die in de lucht zit. Je kunt dat op twee manieren uitdrukken. De absolute luchtvochtigheid is het exacte aantal gram water per kubieke meter lucht. In de praktijk werk je bijna altijd met de relatieve luchtvochtigheid: het percentage vocht in de lucht ten opzichte van wat de lucht bij die temperatuur maximaal kan vasthouden, uitgedrukt in %RV. Dat is ook de waarde die je hygrometer laat zien en waarop je bijstuurt.

Temperatuur speelt daarbij een hoofdrol, want warme lucht houdt meer vocht vast dan koude lucht. Daardoor kan precies dezelfde hoeveelheid vocht in een koude kamer een hoog percentage geven en op een warme dag juist een laag percentage, terwijl er niets aan het vocht zelf is veranderd. Koelt vochtige lucht af tegen een koud oppervlak, zoals een raam of een slecht geïsoleerde buitenmuur, dan bereikt de lucht op dat punt honderd procent en slaat het vocht neer als condens. Dat verklaart waarom beslagen ramen vaak het eerste zichtbare teken van te veel vocht zijn.

Wat is een goede luchtvochtigheid in huis?

Een goede luchtvochtigheid in huis ligt tussen de 40 en 60 procent, met ongeveer 50 procent als ideaal. Binnen die bandbreedte voelt de lucht niet te droog en niet te klam, en krijgen schimmel en huisstofmijt weinig kans.

Zak je structureel onder de 40 procent, dan is de lucht te droog. Kom je langere tijd boven de 60 procent, dan is de luchtvochtigheid te hoog. Belangrijker dan één exact getal is dat de waarde stabiel blijft.

Ideale luchtvochtigheid per ruimte

De ideale luchtvochtigheid verschilt per ruimte, omdat elke kamer anders wordt gebruikt en anders wordt verwarmd. In de woonkamer werkt 40 tot 60 procent prettig. In de slaapkamer houd je het iets nauwer rond 45 tot 55 procent aan voor een goede nachtrust, want je brengt er zo'n acht uur door en geeft in die tijd via je ademhaling en transpiratie flink wat vocht af. 

Badkamer en keuken pieken door douchen en koken makkelijk naar 50 tot 70 procent. Dat is kort geen probleem, zolang je het vocht daarna snel afvoert met de afzuiging of een open raam. Een kelder, garage of berging houd je juist droger, rond 30 tot 50 procent, omdat die ruimtes koeler zijn en vocht zich er ongemerkt ophoopt.

Ideale luchtvochtigheid per seizoen

De ideale luchtvochtigheid schuift mee met het seizoen, dus een waarde die in de zomer prima is, kan in de winter te droog aanvoelen. In de winter is de buitenlucht koud en bevat die weinig vocht. Zodra je die lucht binnen opwarmt met de verwarming, daalt de relatieve luchtvochtigheid verder en zak je vaak onder de 40 procent. Daarom is de lucht in huis juist in het stookseizoen het droogst.

In het najaar en bij lange regenperiodes gebeurt het omgekeerde: de buitenlucht is dan vochtig en koel, en zonder goede ventilatie loopt de luchtvochtigheid binnen op tot boven de 60 procent. In de zomer zit je meestal het dichtst bij de ideale waarde, al kan een warme, benauwde dag het binnen kort vochtiger maken. Meet daarom door het jaar heen, zodat je weet in welk seizoen je moet bevochtigen en wanneer je juist moet ontvochtigen.

Hoe meet je de luchtvochtigheid in huis?

De luchtvochtigheid in huis meet je met een hygrometer, een klein meetapparaat dat de relatieve luchtvochtigheid in procenten weergeeft. Hang zo'n hygrometer op ooghoogte en uit de buurt van een radiator, raam of tochtstroom, want daar is de meting vertekend.

Meet niet direct na het douchen of koken, omdat je dan een tijdelijke piek meet. Wil je een eerlijk beeld, meet dan op meerdere plekken en momenten, want de waarde verschilt per kamer en per dagdeel.

Wat zijn de gevolgen van een te lage luchtvochtigheid?

Een te lage luchtvochtigheid merk je zodra de lucht te droog wordt, meestal in de winter als de verwarming lang aan staat. Zak je onder de 40 procent, dan zie en voel je een paar herkenbare signalen:

• Droge slijmvliezen: je krijgt last van droge ogen, een kriebelige keel en een droge huid.
• Gevoelige luchtwegen eerst: wie gevoelig is of dicht bij een radiator slaapt, merkt het doorgaans als eerste.
• Statische elektriciteit: je voelt af en toe een schokje bij het aanraken van metaal of textiel.
• Krimpend hout: houten meubels, vloeren en kozijnen kunnen kleine scheurtjes of naden krijgen.
• Barstjes in het verfwerk: door uitdroging kan de verflaag hier en daar gaan scheuren.

Droge lucht richt over het algemeen minder schade aan dan structureel te vochtige lucht, maar is oncomfortabel genoeg om aan te pakken. In de meeste woningen is het een tijdelijk winterprobleem dat vanzelf afneemt zodra de verwarming weer minder aan staat.

Wat zijn de gevolgen van een te hoge luchtvochtigheid?

Een te hoge luchtvochtigheid heeft gevolgen voor je gezondheid en voor je woning. Zodra de lucht langere tijd boven de 60 procent blijft, ontstaan er een paar herkenbare problemen:

• Schimmel: op muren, plafonds, kitranden en achter meubels, vaak met een muffe geur erbij.
• Meer huisstofmijt: deze gedijt goed in een vochtige omgeving en laat allergenen achter.
• Condens: op ramen en koude buitenmuren, wat de ondergrond gevoelig maakt voor schimmel.
• Schade aan je woning: zoals houtrot, uitzettende houten vloeren en loslatend behang of verf.
• Lagere gevoelstemperatuur: waardoor je meer stookt en je energierekening oploopt.

Kortom, vocht dat blijft hangen tast zowel je binnenklimaat als je interieur aan. Een luchtontvochtiger tegen schimmel pakt de oorzaak aan door de luchtvochtigheid terug te brengen naar een gezond niveau, zodat schimmel en huisstofmijt veel minder kans krijgen.

Waardoor ontstaat te veel vocht in huis?

Te veel vocht in huis ontstaat vooral door alledaagse dingen. Een gemiddeld gezin brengt zo'n 10 tot 15 liter vocht per dag in de lucht, verdeeld over verschillende bronnen:

• Koken: zonder deksel of afzuiging komt er veel waterdamp vrij.
• Douchen en baden: goed voor een flinke vochtpiek in de badkamer.
• Was binnenshuis drogen: het wasgoed geeft het vocht langzaam aan de lucht af.
• Ademen en transpireren: ook 's nachts in de slaapkamer voeg je vocht toe.
• Te weinig ventilatie: hierdoor kan de vochtige lucht niet weg.

Blijft de luchtvochtigheid ondanks goede ventilatie hoog, dan zit er soms een bouwkundig vochtprobleem achter, zoals optrekkend vocht of een lekkage. In dat geval helpt bijsturen van de lucht alleen niet en is het verstandig de oorzaak te laten bekijken.

Luchtvochtigheid in huis verlagen

Luchtvochtigheid in huis verlagen begint bij ventileren: zet ramen en roosters open en laat de afzuiging langer draaien na het douchen of koken. Vaak is dat niet genoeg om een structureel te vochtige woning droog te krijgen, en dan is een luchtontvochtiger de meest directe oplossing. Zo'n apparaat haalt overtollig vocht uit de lucht en vangt het op in een reservoir.

Welk model past, hangt af van de ruimte. Voor een kleine ruimte tot 25 vierkante meter volstaat de DryFlow6, die tot 6 liter vocht per dag uit de lucht haalt. Voor een gemiddelde woonkamer of slaapkamer tot 50 vierkante meter is de DryFlow12 de meest gekozen optie. Heb je een grote of erg vochtige ruimte tot 75 vierkante meter, dan pakt de DryFlow20 tot 20 liter per dag aan. Kies bij twijfel een maatje groter, want een te kleine ontvochtiger draait continu zonder de luchtvochtigheid écht te verlagen.

Luchtvochtigheid in huis verhogen

Luchtvochtigheid in huis verhogen doe je door vocht toe te voegen aan te droge lucht. Dat kan eenvoudig met een bak water op de verwarming, wat groen in huis of de badkamerdeur open laten na het douchen. Wil je meer controle, dan voegt een luchtbevochtiger automatisch vocht toe tot de ingestelde waarde is bereikt.

Let op de omgekeerde situatie: heb je juist te veel vocht, dan is niet een bevochtiger maar een luchtontvochtiger het juiste apparaat, want die haalt vocht uit de lucht in plaats van het toe te voegen. Meet daarom altijd eerst met een hygrometer voordat je kiest.

Een gezond binnenklimaat met Vibrix

Een gezond binnenklimaat draait om balans: genoeg vocht om comfortabel te wonen, maar niet zoveel dat schimmel en muffe lucht de overhand krijgen. Bij Vibrix draait alles om schone, gezonde lucht in elk huis.

Als Nederlands luchtklimaatmerk en Bedrijfsvriend van Longfonds ontwikkelen we luchtontvochtigers die overtollig vocht uit je woning halen, met persoonlijke hulp van Twan en Mandy als je advies wilt over het juiste model. Zo houd je de luchtvochtigheid in huis het hele jaar op een gezond niveau.